तुमच्या कामाची जागा रोबोट घेऊ शकतात का?

गु सॉन्ग यांनी अलीकडेच कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या क्षेत्रात रोबोटच्या संदर्भात पाऊल उचलले आहे. त्यांनी सर्वप्रथम एका कंपनीसोबत सहकार्याने कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित वैद्यकीय रोबोट विकसित करण्यासाठी करार केला आहे आणि अमेरिकेतील रोबोटसाठी एक विशिष्ट व्यक्तिमत्व प्रणाली मिळवण्यात यश आल्याची घोषणा केली आहे. पहिली गोष्ट नवीन नाही; मग ती ब्रिटनने विकसित केलेली लिओनार्डो दा विंचीची रोबोटिक शस्त्रक्रिया प्रणाली असो, किंवा अमेरिकेने युद्धात वापरलेले 'द क्रो' मालिकेतील दूरस्थ शस्त्रक्रिया रोबोट असोत, ते अत्यंत उच्च तांत्रिक पातळीवर पोहोचले आहेत. तर दुसऱ्या गोष्टीबद्दल बोलायचे झाल्यास, संबंधित वर्णनानुसार, ते देखील केवळ मानवी वर्तनाची एक साधी नक्कल आहे, रोबोटला वास्तविक व्यक्तिमत्त्वाची पातळी नसते. आम्हाला निश्चितच असे वाटत नाही की यामुळे मानवी प्रगतीचा नाश होईल; रोबोट आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या धोक्याबद्दल सतत बोलणे कंटाळवाणे आहे, परंतु आपण एका अधिक सोप्या आणि प्रत्येक माणसाच्या जीवनाशी जवळून संबंधित असलेल्या विषयावर बोलूया: तुमची कामे रोबोटद्वारे बदलली जाऊ शकतात का? हा विषय थोडा दूरचा वाटू शकतो, पण खरं तर, फॉक्सकॉनच्या अनेक कामगारांना रोबोटमुळे निर्माण झालेली स्पर्धा जाणवली असेल. गेल्या महिन्यात, फॉक्सकॉनची मूळ कंपनी, होन हाय ग्रुपने कामगारांवरील खर्च कमी करण्यासाठी मानवांच्या जागी हजारो रोबोट आणणार असल्याची घोषणा केली. त्याच वेळी, होन हायचे अध्यक्ष टेरी गौ यांनी पत्रकारांना सांगितले की, होन हाय पुढील तीन वर्षांत उत्पादन लाइनमध्ये सत्तर टक्के ऑटोमेशन करण्यास तयार आहे आणि उत्पादन कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी कामगारांच्या जागी रोबोट आणण्याची त्यांची योजना आहे. २०११ मध्येच, श्री. गौ यांनी असेच मत व्यक्त केले होते की, होन हाय कामगारांच्या जागी दहा लाख रोबोट आणेल. सध्या चीनच्या मुख्य भूमीवर होन हायमध्ये एकूण सुमारे दहा लाख कामगार आहेत. अर्थशास्त्रज्ञांच्या तसेच होन हायच्या पर्यावरणीय दृष्टिकोनाच्या समीक्षकांच्या मते, या योजनेमुळे होन हायला सध्या भेडसावणारी कामगार टंचाई कमी होईल आणि कामगारांचे वादही कमी होतील, ज्यामुळे कामगारांना साध्या यांत्रिक कामांमधील अंतहीन ओव्हरटाईमपासून सुटका मिळू शकेल. अनेक आशावादी आर्थिक भाष्यकारांच्या मते, रोबोट तंत्रज्ञानाच्या लोकप्रियतेमुळे कामगारांना कंटाळवाण्या, जड आणि धोकादायक कामाच्या वातावरणातून बाहेर काढता येते, ज्यामुळे त्यांचे काम आणि जीवन अधिक आरामदायक आणि सन्मानजनक होऊ शकते. रोबोट तंत्रज्ञानामुळे नोकऱ्या कमी होऊ शकतात याबद्दल, अनेक अर्थशास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की रोबोट उत्पादनासारख्या इतर बाबींमधून गमावलेल्या नोकऱ्यांची भरपाई केली जाईल. या विचारसरणीमुळे अनेकदा 'चार्ली अँड द चॉकलेट फॅक्टरी' या चित्रपटाच्या कथानकाची आठवण येते. सुरुवातीला चार्लीचे वडील टूथपेस्टच्या कारखान्यात काम करत होते आणि टूथपेस्टने भरलेल्या पिशवीचे झाकण फिरवण्याचे काम करत होते. तथापि, उत्पादन कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी, कारखान्याने झाकण फिरवण्यासाठी एक रोबोट विकत घेतला, ज्यामुळे चार्लीच्या वडिलांची नोकरी गेली आणि त्यांचे कौटुंबिक जीवन कठीण झाले. चित्रपटानंतर मात्र, चार्लीच्या वडिलांना दुसरी चांगली नोकरी मिळाली; टूथपेस्ट कारखान्यात ते फक्त त्यांच्या कामासाठी नेमलेल्या मशीनची दुरुस्ती करत होते. आणि, अर्थातच, काही अर्थशास्त्रज्ञांनी अधिक स्पष्टपणे सांगितले की, जरी परिणामी बेरोजगारी ही एक सामान्य गोष्ट असली तरी, यांत्रिकीकरण आणि स्वयंचलन ही प्रगत उत्पादकतेची विकासाची दिशा आहे, त्यामुळे त्याग करणे आवश्यक आहे. ज्यावेळी औद्योगिक क्रांती झाली, तेव्हा सामान्य लोक कारखान्यात घुसून यंत्रे मोडून काढत होते, पण उत्पादनातील यांत्रिकीकरणाचा ऐतिहासिक प्रवाह थांबवता न येणारा आहे. समाजाच्या विकास आणि प्रगतीमुळे नवीन नोकऱ्या निर्माण होतील, त्यामुळे जास्त काळजी करण्याची गरज नाही. तथापि, मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचे एरिक आणि अँड्र्यू असे मानत नाहीत. त्यांनी सह-लेखन केलेल्या 'द एंड ऑफ द वर्क' या पुस्तकात असा दावा केला आहे की, त्याच वस्तूंच्या उत्पादनासाठी अधिकाधिक कमी कामगारांची गरज भासेल आणि अखेरीस कामगारांची संख्या शून्याच्या जवळ पोहोचेल. हा निःसंशयपणे एक चिंताजनक निष्कर्ष आहे, आणि एरिक व अँड्र्यू ही समस्या सोडवण्यासाठी 'ऑर्गनायझेशनल इनोव्हेशन'चा प्रयत्न करतात. त्यांच्या मते किकस्टार्टर आणि ॲमेझॉन; मेकॅनिकल टर्क यांसारख्या कल्पना उपयुक्त ठरतील. क्राउडसोर्सिंग मॉडेलमुळे अमेरिकन लोकांच्या सरासरी उत्पन्नातील स्थिरता येईल. तथापि, चीनमध्ये आपल्याला अधिक गंभीर समस्येचा सामना करावा लागत आहे. अमेरिकेत, दुय्यम व्यावसायिक कौशल्ये असलेल्या कामगारांचे प्रमाण जास्त असूनही, मोठ्या संख्येने कामगार यंत्रांशी स्पर्धा करत आहेत; तर दुसरीकडे, चिनी कामगार, विशेषतः स्थलांतरित कामगार, रोबोट्सच्या स्पर्धेसमोर अधिक असुरक्षित ठरतात, कारण त्यांना विशेष व्यावसायिक तंत्रज्ञान अवगत नसते आणि कमी खर्चाचा फायदा मिळतो. याव्यतिरिक्त, स्थलांतरित कामगारांच्या दुसऱ्या पिढीतील अनेकांची समस्या अधिक गंभीर आहे. त्यांच्यापैकी अनेकांना मूलभूत शेती कौशल्येही कधीच अवगत नसतात आणि ते त्यांच्या पालकांनी आणलेल्या सोयींपेक्षा आधुनिक शहरी जीवनावर अधिक अवलंबून असतात. एका अर्थाने, हे तरुण शहराचेच आहेत, त्यांना शेतीकडे परतणे आधीच कठीण झाले आहे. आणि शेतीच्या यांत्रिकीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे, जरी ते गावी परतले, तरी त्यांना स्वतःचे स्थान मिळवणे कठीण जाईल अशी भीती आहे. त्यांना रोबोट पिढीच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागेल, आणि जर ते या स्पर्धेत जिंकू शकले नाहीत, तर ही एक मोठी शोकांतिका असेल. जरी मला असे वाटत असले की रोबोटच्या परिणामांना सर्वात आधी स्थलांतरित कामगारांना सामोरे जावे लागेल, तरी याचा अर्थ असा नाही की इतर तथाकथित बौद्धिक कामगारांना काळजी करण्याची गरज नाही. तंत्रज्ञानाचा सर्व बाजूंनी परिणाम होतो, उदाहरणार्थ, ऑनलाइन शिक्षणामुळे शिक्षकांच्या व्यावसायिक जीवनावर परिणाम होऊ शकतो, इत्यादी. तंत्रज्ञानाच्या परिणामांना कसे सामोरे जायचे, यावर आपल्यापैकी प्रत्येकाने विचार करणे महत्त्वाचे आहे. मला माहित नाही की या जगात तथाकथित 'कमीपणा आणणारे' काम आहे की नाही, पण मला हे चांगलेच माहित आहे की बेरोजगारी ही आत्मसन्मान गमावण्यापेक्षा वेगळी गोष्ट नाही.